مدرسه توسعه پایدار و مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها

تحت حمایت پژوهشکده سیاستگذاری دانشگاه صنعتی شریف

مدرسه توسعه پایدار و مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها

تحت حمایت پژوهشکده سیاستگذاری دانشگاه صنعتی شریف

مدرسه توسعه پایدار و مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها

مدرسه توسعه پایدار، عنوان برنامه‌ای است که زیرمجموعه پژوهشکده سیاست گذاری دانشگاه صنعتی شریف شکل گرفته و در تلاش است که به توسعه دانش و توانمندی‌های عمومی مخاطبان خود راجع به حوزه توسعه پایدار و مسئولیت اجتماعی سازمان‌ها یاری برساند. برای آشنایی با سوابق مدرسه، خدمات آن و راه‌های ارتباطی می‌توانید به منوهای سایت مراجعه کنید.

بوتان

سرزمین جاودانی من

کانال تلگرام

کانال تلگرام

آموزش محرومیت زدا

گزارش نشست «نگاهی به تجربه احیای گندم خراسان: ضرورت حفاظت از بذرهای بومی در مسیر توسعه پایدار»

24 اردیبهشت 1400-ساعت 16 تا 19:15-بر بستر فضای مجازی


امروزه با توجه به روندهای موجود در تغییر سطح سلامت جامعه و همچنین افزایش آگاهی افراد، شاهد تغییراتی در سلایق و رفتار مصرف‌کنندگان در مسائل مربوط به تغذیه هستیم. از طرفی ضرورت معرفی و حمایت از کسب و کارهایی که در این زمینه در تلاش برای تأمین منافع جامعه هستند، به صورت مسئولیتی اجتماعی بر عهده تک تک افرادی است که می‌توانند گامی در این راستا بردارند. 
مدرسه توسعه پایدار دانشگاه شریف، با هدف معرفی و حمایت از احیاکنندگان گندم خراسان و نیز برداشتن گامی در جهت تأمین سلامت بخش‌هایی از زنجیره غذایی جامعه که گندم به عنوان رکن اساسی آن مطرح است، در تاریخ بیست و چهارم اردیبهشت ماه سال 1400، نشستی را با عنوان «نگاهی به تجربه احیای گندم خراسان: ضرورت حفاظت از بذرهای بومی در مسیر توسعه پایدار»، با حضور آقای احمد طاهری مدیر عامل تشکل توسعه پایدار دشت گرمسار و احیا کننده گندم خراسان در ایران و نیز آقای دکتر صمد مبصر عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال، برگزار نمود.

 


در این نشست ابتدا آقای طاهری به شرح پیشینه‌ای از فعالیت‌های خود و همکارانشان در این زمینه پرداختند که خلاصه‌ای از این فعالیت‌ها عبارت بود از:
- آغاز فعالیت‌های به‌نژادی از سال 1375 با همکاری مؤسسه توسعه پایدار محیط زیست و دفتر SGP و نیز با حضور کارشناسان، محققین و کشاورزان، با هدف تعیین ارقام مقاوم به شرایط سخت.
- جست و جو در محیط خارج از مزارع، با هدف یافتن ارقام مقاوم و سپس وارد کردن آنها به مزرعه و کشت این ارقام.
- انجام فعالیت‌های تحقیقاتی در رابطه با ارقام بومی در کنار مزرعه و سپس تولید مقادیر قابل توجه از آنها.
- آغاز اصلاح مشارکتی از سال 1385 به صورت جدی و انتخاب بذرهای سازگار با محیط.
ایشان در ادامه به بیان ضرورت حفاظت از تنوع زیستی و ذخایر ژنتیکی کشور پرداختند و عنوان کردند که متأسفانه کشور ما با وجود قرار گرفتن در مرکز انبار منابع ژنتیکی گندم و جوی دنیا، به دلیل عدم توانایی در تولید بذر هیبرید و انتخاب بذر با عملکرد بالا، ناچار به واردات بذر با قیمت‌های گزاف از کشورهایی است که دارای شرایط محیطی متفاوتی به طور مثال از نظر بارندگی هستند و از طرفی بذرهایی را که از کشور ما تهیه کرده و سپس با اعمال فرآیندهای لازم، مورد انتخاب قرار داده‌اند به خودمان می‌فروشند.
در ادامه ایشان به طور خاص به مقوله گندم خراسان پرداختند:
در سال 1386، هفتاد و پنج گرم از بذر گندم خراسان از کشور فرانسه تهیه و وارد ایران شد و در مزرعه مورد کشت قرار گرفت؛ به طوری که تا امروز حدود هشتاد و پنج تن از این بذر، از طریق کشت در بیست و چهار استان کشور تهیه شده است. از ویژگی‌های مهم این بذر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- غنی بودن از نظر مواد ریزمغذی سلنیوم، روی، پروتئین و منیزیم.
- تنوع و انعطاف ژنتیکی این بذر که امکان کشت در شرایط متفاوت را فراهم می‌کند.
- مقاومت بالا و ریزش کم در برابر آفات، به دلیل دارا بودن پوشینه سخت.
- دارا بودن ارتفاع بالا در اندام هوایی که مانع رشد علف‌های هرز و در نتیجه باعث کاهش میزان مصرف سم علف‌کش می‌شود. و همچنین رشد ریشه‌ای مطلوب که عاملی برای قدرت بالا در جذب آب در گیاهان است.
- نشان دادن بالاترین مقاومت طی فعالیت‌های به‌نژادی گله‌ای در طول پنج سال.
در ادامه، ایشان به معرفی فرآورده‌های حاصل از گندم خراسان و ابتدا به شرح تولید محصول نان پرداختند که در تولید آن از ترکیبی از ارقام بومی و رایج گندم خراسان استفاده می‌شود. از ویژگی‌های این نان می‌توان به سیرکنندگی بالای آن نسبت به نان‌های تهیه شده با آرد سفید و نیز سلامت بالای این محصول برای بدن اشاره کرد که ناشی از رعایت مراحل و نکات لازم (به طور مثال استفاده از آسیاب سنگی) برای تولید نانی سالم است.
نکته قابل توجه این است که گندم خراسان در سطح بین‌المللی و در کشورهایی مانند ایتالیا، فرانسه و امریکا بیشتر مورد توجه بوده و کشت و تولید محصولاتی مانند آرد سمولینا، پاستا، ماکارانی و ... از آن، به شکلی وسیع توسط آنها انجام می‌شود.
آقای طاهری در ادامه صحبت‌های خود به اهمیت بحث تنوع زیستی و حاکمیت و امنیت غذایی پرداختند. و به لزوم توجه به موضوع سلامت غذایی علی رغم وجود مشکلات، اشاره کردند.
ایشان در پایان خواستار توجه و همیاری بیشتر در رابطه با توسعه و تکثیر این بذر و فراهم آمدن امکان فعالیت در بخش تحقیقات و توسعه نهادهای مربوط شدند. که نتایجی چون حذف سبوس‌گیری تا حدود پانزده درصد، کاهش دورریز نان و ممانعت از واردات چهار میلیون گندم به کشور خواهد داشت.


در ادامه، این نشست با سخنرانی آقای دکتر مبصر به شرح زیر ادامه پیدا کرد.


ایشان پس از ارایه مقدمات بحث، این نکته را خاطر نشان کردند که طرح مشکلاتی که در زمینه کیفیت و سلامت غذایی به طور مثال در زمینه محصولات تراریخته، وجود دارد با دیدگاه آکادمیک آسان است؛ اما در سیاستگذاری کلان کشورها، امنیت غذایی و تأمین غذای مورد نیاز مردم با توجه به افزایش جمعیت جهان و فشار وارده بر منابع طبیعی و نیز تغییرات اقلیمی با محدودیت‌هایی مواجه خواهد بود و لازم است تأمین غذای مورد نیاز مردم علاوه بر دیدگاه کیفی از دیدگاه کمی نیز مورد توجه قرار گیرد. در این رابطه یکی از راه‌های تأمین امنیت غذایی، افزایش بهره‌وری تولید در جوامع روستایی است که از مهم‌ترین ابزارهای آن، ارایه بذر باکیفیت از ژنوتایپ‌های مناسب (البته در کنار آبیاری و تغذیه مناسب و مواظبت‌های زراعی) و نیز آموزش‌های لازم است. این اقدامات همچنین منجر به عدالت و توزیع مناسب غذا خواهد شد. ایشان همچنین بذر را حاملی برای انتقال و گسترش دانش تولید شده به کشاورزان معرفی کردند.
آقای مبصر در ادامه به تشریح نظام بذری پرداختند که نتیجه مجموعه‌ای از امکانات و نیز کنش و واکنش‌های افراد است. نظام بذری دارای دو بخش رسمی و غیررسمی است که اثرات متقابلی دارند. اول نظام رسمی بذر که از داخل و یا توسط واردات تأمین می‌شود، شامل ارقام اصلاح‌شده است و حجم کمتری از بذر مورد نیاز را تأمین می‌کند و دوم نظام غیررسمی که شامل بذرهایی است که کشاورزان از کشت خود یا از طریق خرید و فروش غیررسمی تأمین می‌کنند و تابع قوانین نیست. نکته قابل توجه در این زمینه این است که با وجود آنکه در کشور ما 8/98 درصد از بذر مورد نیاز از نظر وزنی در داخل تولید و تنها 2/1 درصد آن وارد می‌شود، بذرهای وارداتی از نظر ارزش سهم قابل توجهی را به خود اختصاص داده‌اند.
نکته‌ای که در ادامه به آن اشاره شد این بود که امروزه نگاه موجود به تأمین بذر در جهان نگاهی بازارگونه است؛ شرکت‌های خصوصی می‌توانند تأمین بذرهایی که در حال حاضر در بخش غیررسمی قرار دارند را در اختیار گیرند که این مطلب نشان‌دهنده اهمیت عضویت کشورها در کنوانسیون‌های بین‌المللی است که در کشور ما مغفول مانده و می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.
و اما در زمینه توسعه برنامه‌های ملی بذر، نکته مهم خودداری از برنامه‌ریزی واحد و یکسان برای مناطق مختلف کشور است. زیرا مناطق مختلف به طور مثال از نظر نفوذ مکانیزاسیون، توسعه کشاورزی و ... وضعیت یکسانی ندارند. بنابراین در نظر گرفتن برنامه‌ای یکسان برای همه آنها منجر به بروز خطا خواهد شد. به طور خاص و در رابطه با موضوع بذر به مناطقی که توسعه بیشتری دارند بذر گواهی شده و ارقام جدید حاصل از برنامه‌های به‌نژادی اختصاص داده می‌شود و در مناطق کمتر برخوردار هم نظام غیررسمی بذر تقویت می‌گردد.
آقای مبصر در بخش پایانی صحبت‌های خود به بحث طراحی نظام گواهی محدود اشاره کردند و شرح دادند که لازم است بذرها برای ورود به نظام گواهی بذر، آزمون‌هایی مانند DUS (که در آن باید رقم جدید متمایز بوده و برای صفات مورد نظر هم‌شکل و در خلال نسل‌های تکثیر پایدار باشد) و VCU (ارزش کشت و مصرف داشته باشد) را گذرانده و از تحقیقات رسمی خارج شوند. اما جمعیت‌های بومی به دلیل وجود تنوع و همچنین ارقامی که تحت عنوان رقم محلی و نژاد بومی نزد کشاورزان وجود دارد به این دلیل که نمی‌توانند الزامات نظام بذری را تأمین کنند امکان ورود به این نظام را ندارند؛ به همین دلیل نظام گواهی محدود برای اولین بار در دنیا و در کشور ایران، با هدف وارد کردن ارقام بومی- محلی در برنامه گواهی طراحی گردید.


در بخش بعدی نشست، سؤالات مطرح شده توسط شرکت‌کنندگان به بحث گذاشته شد که در ادامه مهم‌ترین نکات و نیز ایده‌های همکاری حاصل از این تبادل نظر ارایه می‌گردد:
- ارقام بومی گندم با وجود اینکه نسبت به بذرهای پرمحصول عملکرد بالایی ندارند، می‌توانند در شرایطی مانند کاهش بارندگی‌ها عملکرد قابل قبولی داشته باشند؛ به این ترتیب که مانع از دست رفتن کل محصول می‌شوند.
- چنانچه بخش کوچکی از بودجه تحقیقات به شناسایی نوترکیب‌ها اختصاص یابد و در اختیار بخش خصوصی و کشاورزان قرار گیرد، می‌توان ضمن حفظ خواص گندم عملکرد آن را افزایش داد.
- امنیت غذایی کشور در گرو امنیت اقتصادی و اجتماعی کشاورزان است. این در حالی است که کشاورزان از شرایط خوبی برخوردار نیستند و در این زمینه حمایت بیشتری از طرف دولت و حتی مصرف‌کنندگان مورد نیاز است.
- چنانچه زنجیره تولید نان از تولید گندم تا نانوایی، در روستا ایجاد شده و توسعه یابد، باعث اشتغال‌زایی و در نتیجه مهاجرت معکوس و حفظ روستاها خواهد شد.
- به‌نژادی به معنی تغییرات ژنتیکی در یک گیاه با هدف بهبود آن است که مبحث مهندسی ژنتیک یا تراریختگی در ذیل آن قرار می‌گیرد.
- در بحث محصولات تراریخته، پیش از هر چیز، تقویت امنیت غذایی کشور مهم است. زیرا در غیر اینصورت حتی با وجود قوانین امکان رعایت آنها وجود نخواهد داشت.
 

ایده‌های همکاری و جلب کمک و مشارکت علاقه‌مندان:
- با توجه به اینکه مجموعه کشاورز- نانوا تا کنون تمام توان خود را بر توسعه و تکثیر بذر و کیفیت محصولات خود متمرکز کرده است، می‌تواند با همکاری متخصصان بازاریابی، گسترش بیشتری پیدا کند. به طور مثال با همکاری و ایجاد بستر لازم در زمینه فروش اینترنتی.
- به دلیل نزدیک بودن این مجموعه به استان تهران، سرمایه‌گذاری و ایجاد یک زنجیره تولید در این استان ایده بسیار خوبی برای همراهی با مجموعه و توسعه آن است.
در انتهای این نشست آقای طهماسبی، مدیر برنامه مدرسه توسعه پایدار، این نکته را خاطر نشان کردند که در زمینه موضوعاتی مانند امنیت غذایی، همواره مسائلی فراتر از نکات تکنیکی به صورت مطلق وجود دارد. این مسائل که در ذیل علوم انسانی و در سطوح مدیریتی و سیاستگذاری قرار می‌گیرند، می‌توانند بیشتر مورد توجه و تمرکز جوانان امروز جامعه ما قرار گیرند تا علاوه بر حل مشکلاتی که تا کنون به آنها پرداخته نشده، در صورت توان، بخشی از مسئولیت اجتماعی خود را نیز ادا نمایند. در این مسیر گاهی نیاز به هزینه وقت و تلاش هم هست تا بتوانیم در کنار هم برای آینده بهتر این سرزمین، کارهای انجام نشده را به سرانجام برسانیم.

 

***

دسترسی به ویدئوی کامل نشست: کلیک کنید

دریافت فایل ارائه آموزنده دکتر مبصر: کلیک کنید

 صفحه اینستاگرام مجموعه کشاورز-نانوا: کلیک کنید

انعکاس رسانه ای:

همچنین روزنامه «پیام ما» گزارشی از این رویداد نیز منتشر کرده است که می‌توانید در سایت روزنامه، مطالعه بفرمایید: کلیک کنید

 

مدرسه توسعه پایدار

ارسال نظر

تنها امکان ارسال نظر خصوصی وجود دارد
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی
نظر شما به هیچ وجه امکان عمومی شدن در قسمت نظرات را ندارد، و تنها راه پاسخگویی به آن نیز از طریق پست الکترونیک می‌باشد. بنابراین در صورتیکه مایل به دریافت پاسخ هستید، پست الکترونیک خود را وارد کنید.