مدرسه توسعه پایدار و مسئولیت اجتماعی سازمان ها

. Sharif Sustainable Development and CSR School .
مدرسه توسعه پایدار و مسئولیت اجتماعی سازمان ها

مدرسه توسعه پایدار، عنوان برنامه ای است که زیرمجموعه پژوهشکده سیاست گذاری دانشگاه صنعتی شریف شکل گرفته است و در تلاش است که به توسعه دانش و توانمندی های عمومی مخاطبان خود راجع به حوزه توسعه پایدار و مسئولیت اجتماعی سازمان ها یاری برساند. برای آشنایی با سوابق مدرسه، دوره های آتی و راه های ارتباطی می توانید به منوهای سایت مراجعه کنید.

کانال تلگرام

کانال تلگرام

کانال تلگرام

«توسعه پایدار»، یا «توسعه همه جانبه»، عبارت نام آشنایی است که این روزها جای خود را در ادبیات حوزه مدیریت و توسعه به خوبی باز کرده است. مدیران و سیاست گذاران، دانشگاهیان و فعالین اجتماعی، همگی از توسعه پایدار صحبت می کنند. اما توسعه پایدار به راستی چیست و وقتی از آن صحبت می شود، چه مفهومی را آرزو می کنیم؟

واقعیت این است که لزوما همه کسانی که از توسعه پایدار صحبت می کنند، فهم مشترک و درستی از آن ندارند. خیلی ها وقتی صحبت از توسعه پایدار می کنند، منظورشان، شکلی از توسعه است که ماندگار و با دوام باشد! اما حقیقت توسعه پایدار، فراتر از این ترجمه اشتباه و تحت الفظی است. بنابراین لازم است که در این باره به جمع بندی مشترکی دست پیدا کنیم. «توسعه پایدار» یا sustainable development مفهومی است که از به بن بست رسیدن رویکردهای قبلی توسعه و تغییر نگرش بشر به آن پدید آمده است. این مفهوم تلاش دارد که با نگاهی جدید به توسعه، اشتباهات گذشته بشری را درباره آن تکرار نکند.

اما این اشتباهات گذشته چه بوده اند؟ برای بررسی این موضوع، نگاهی مختصر به داستان پیشرفت و توسعه در عصر جدید می اندازیم. انقلاب صنعتی به دنبال خود تحولات گسترده ای در زندگی بشر و پیشرفت جوامع به وجود آورد. اما اگرچه مجموعه اتفاقات بعد از انقلاب صنعتی، دستاوردهای مثبت فراوانی برای بشر از جهت توسعه ابزارهایی برای راحتی زندگی روی سیاره زمین داشت و این سیاره خاکی را تا حد قابل توجهی به کنترل نوع بشر در آورد، اما در پشت صحنه اتفاقات ناگواری رخ داد که به تدریج علامت سوال هایی برای دغدغه مندان پدید آورد.

در قرن گذشته و به تدریج مشخص شد که جنبه های «اجتماعی» و «انسانی» در پارادایم سنتی توسعه نادیده گرفته شده است؛ بدین شکل که گویی در این سیستمِ توسعه اقتصادی و مدرنیزه شدن روزافزون، انسان هم تبدیل به بخشی از ماشین و چرخدنده های آن شده و کرامت های انسانی و حقوق اولیه او نادیده گرفته شده است. حقیقت این بود که توسعه اقتصادی، در ظهور و پیدایش اش، با بهره کشی و نگاه غیرانسانی به پدیدآورنده خودش، همراه شده بود. ساعت های کار طولانی، دستمزدهای غیرمنصفانه، شرایط سخت کاری و مخاطرات ایمنی و سلامت شغلی، به کار گیری نیروی کار کودک و تهدید بنیان خانواده به واسطه عدم توازن بین کار بیرون و زندگی درون خانواده برای هم زنان و هم مردان، بخشی از این چالش های انسانی بود.

افزون بر این، توسعه اقتصادی که با وعده از بین بردن فقر و افزایش رفاه جوامع در مسیر خود جلو می رفت، به گواهی آمارها نه تنها نتوانسته بود بر فقر غلبه کند، بلکه بسیاری از طبقات اجتماعی و ملل را گرفتار دام فقر نهادی و ساختاریافته کرده بود. در حالیکه مجموع تولید اقتصادی دنیا، سال به سال در حال افزایش بود و هست، اما این افزایش ثروت، موضوعی نبوده که توسط همه اقشار اجتماعی احساس شود و به نظر می رسید که اغلب، گروه های خاصی از مزایای آن بهره مند می شدند و می شوند. برای مثال جالب است که بدانیم طبق گزارش آکسفام در سال ۲۰۱۳، هشتاد و پنج نفر اول فهرست ثروتمندان دنیا، به اندازه کل دارایی ۳٫۵ میلیارد نفر از مردم فعلی کره زمین، دارایی دارند! این سطح وحشتناک از نابرابری، خیلی ها را به فکر وا انداخت که «انسان در عصر جدید، اکرچه ثروت بیشتری تولید می کرد؛ اما لزوما خوشحال تر از انسان عصر قبل نبود.»

اما روی سیاه توسعه اقتصادی، فقط به خاطر جنبه های انسانی و اجتماعی آن نبود. بلکه وجه غم انگیز دیگری نیز داشت: «نابودی محیط زیست». توسعه تک بعدی و مبتنی بر رشد اقتصادی، نیازمند مصرف بیش از پیش و تخریب منابع طبیعی بود و در مدت کوتاهی، بلایی بر سر سیاره زمین آورد که در طول چند هزار سال عمر بشر بر روی آن، رخ نداده بود. بالارفتن دمای متوسط زمین، آلودگی منابع آب، آلودگی هوا، انقراض گسنرده نسل گونه های جانوری و گیاهی، اسیدی شدن اقیانوس ها، از بین رفتن بخش مهمی از پوشش جنگلی و کمربند سبز زمین، بحران کم آبی، تغییرات آب و هوایی گسترده و به تبع آن، پدیدآمدن طوفان ها، سیل ها، تغییرات فصول، خشکسالی و … در بسیاری نقاط دنیا، از جمله نشانه های این تهاجم گسترده به طبیعت و غفلت از سیاره زیبایی بود که برای میلیون ها سال با مهربانی گهواره و میزبان ساکنان خودش بود و تا به این عصر، هرگز این چنین در معرض بی مهری یکی از گونه های میهمان خود قرار نگرفته بود. شدت پیامدهای فعالیت های بشری بر محیط زیست تا بدانجا ادامه یافته است که عده ای از دانشمندان این عصر را «عصر انسان» می نامند؛ چرا که مهمترین اتفاق این عصر، دگرگونی سیاره و متاثر شدن همه گونه های زیستی از فعالیت های انسانی بوده است.

اینکه نگاه مادی گرایانه و مبتنی بر اندیشه صرفا اقتصادی، چه رابطه علی و معلولی با این پیامدهای ناگوار اجتماعی و محیط زیستی دارد، به جای خود قابل بررسی و کنکاش بیشتر است. اما به هر حال ظهور این پیامدهای منفی، سبب شد که به تدریج در دهه های پایانی قرن بیستم توجهات به «پشت صحنه» رشد اقتصادی، بیشتر جلب شود و به تلاش هایی برای ایجاد آگاهی و شاید اصلاح جهت این قطار مدرنیته منجر شود. نتیجه آن شد که سازمان های مهم بین المللی و مراکز آکادمیک، نگاه جدیدی به توسعه را در دستور کار قرار دادند که پیدایش عبارت نام آشنای «توسعه پایدار» یکی از نتایج این تحولات و تلاش‌ها بود.

توسعه پایدار، در تلاش است که مسیر نادرست توسعه در چند قرن اخیر را که نگاهی صرفا تک بعدی داشت اصلاح کند تا آسایش و رضایت بیشتری از زندگی و رشد برای ساکنان فعلی و آینده کره زمین فراهم کند. ما، توسعه ای را پایدار می نامیم که در آن به شکلی متوازن و همه جانبه، ابعاد مختلف اجتماعی، محیط زیستی و اقتصادی مورد لحاظ قرار گرفته باشد. چنین توسعه ای که علاوه بر بعد اقتصادی، پیامدهای محیط زیستی و اجتماعیِ آن نیز مثبت و مدیریت شده باشد، مطلوب و ماندگار خواهد بود. با چنین نگاهی، بهره برداری از منابع طبیعی و سرمایه های انسانی امروز سیاره زمین، حیات و بهره مندی و شادی نسل های فعلی و آینده را به خطر نخواهد انداخت.

توسعه پایدار، امروز پیش ران برنامه ریزی های توسعه در مناطق مختلف دنیا شده است و به عنوان یک ضرورت از آن صحبت می شود. اکنون در بسیاری از رشته های مهندسی و غیرمهندسی گرایش هایی با پیش وند «پایداری» یا «sustainability» تعریف شده اند تا نسل بعدی متخصصان را برای زندگی در دنیایی با پارادایم «توسعه پایدار» آماده کنند.

چالش های توسعه پایدار در کشور عزیزمان ایران نیز امروز خود را در بسیاری از مسائل خرد و کلان منطقه ای و ملی نشان داده و لازم است که مدیران فعلی و فارغ التحصیلان آینده دانشگاه ها، توجه کافی به الزامات و توانمندی های مورد نیاز جهت مواجهه با مسائل آن نشان دهند؛ مسائلی که بعضا بسیار پیچیده بوده و راه حل های صرف مهندسی برایشان راهگشا نیست.

با فراگیر تر شدن روز افزون توجهات به مفهوم توسعه پایدار، این نکته را نباید فراموش کرد که تعریف دقیق ابعاد توسعه پایدار به ویژه در حوزه اجتماعی و فرهنگی، لازم است که با نگاهی ویژه به شاخصه های بومی و ارزش های ایرانی-اسلامی همراه باشد؛ جالب است بدانیم که در این حوزه، یعنی توجه به ابعاد غیراقتصادی توسعه، دست ما و به طورکلی مشرق زمین، پرتر از تجربه مغرب زمین نیز هست و با نگاهی درون زا و غیر ترجمه ای به این تجارب، انشالله خواهیم توانست فردایی بهتر برای ساکنان میهن عزیزمان رقم بزنیم. بله؛ نگاه ما به پیشرفت، بایستی عوض شود و حرکت به سمت توسعه پایدار، مسئولیت اجتماعی مشترک همه ماست.

ارسال نظر

تنها امکان ارسال نظر خصوصی وجود دارد
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی
نظر شما به هیچ وجه امکان عمومی شدن در قسمت نظرات را ندارد، و تنها راه پاسخگویی به آن نیز از طریق پست الکترونیک می‌باشد. بنابراین در صورتیکه مایل به دریافت پاسخ هستید، پست الکترونیک خود را وارد کنید.