نشست 38 از سلسله رویدادهای «توسعه پایدار برای ایران» با موضوع «پایداری و مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در شرایط جنگ» با همکاری مدرسه توسعه پایدار و مرکز کسب‌وکار مسئولانه و اجتماعی دانشگاه صنعتی شریف در تاریخ 17 تیر 1404 به شکل مجازی برگزار شد و در آن، سخنرانان و شرکت‌کنندگان به بررسی نقش و مسئولیت‌های شرکت‌های ایرانی در شرایط جنگی پرداختند. این نشست با ارائه هامون طهماسبی آغاز شد و با پنل گفت‌وگویی متشکل از آقایان ثامنی، ساکی، قوامی، شهرابی فراهانی و خانم حقیقتی ادامه یافت. در ادامه، خلاصه‌ای از مهم‌ترین نکات این نشست ارائه می‌شود.

بخش اول: مسئولیت اجتماعی شرکت‌های ایرانی در شرایط جنگی چه ابعاد مختلفی را در بر می‌گیرد؟

هامون طهماسبی، عضو هیات علمی دانشگاه شریف و فعال حوزه مسئولیت اجتماعی شرکتی، در بخش ابتدایی، با استناد به تجارب جهانی، تحقیقات دانشگاهی و بررسی مقدماتی تجربۀ جنگ تحمیلی اخیر، به اهمیت مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در زمان جنگ پرداخت. او تأکید کرد که این موضوع سابقه‌ای طولانی دارد و شرکت‌ها در شرایط بحرانی، وظایفی فراتر از منافع سهامداران خود دارند. طهماسبی مسئولیت‌های شرکت‌ها را به سه دسته تقسیم کرد: حفاظت از جریان اصلی کسب‌وکار، حفاظت از کارکنان و حفاظت از میهن.

1- حفاظت از جریان اصلی کسب‌وکار

طهماسبی تأکید کرد که مهم‌ترین وظیفه شرکت‌ها در شرایط جنگی، حفظ پایداری کسب‌وکار و ارائه خدمات و محصولات موردنیاز جامعه است. توقف فعالیت‌ها می‌تواند به اختلال در زنجیره‌های تامین، به سختی افتادن مردم، و حتی هرج‌ومرج، و افزایش استرس و ناامیدی در جامعه منجر شود. او چند بعد کلیدی برای حفاظت از کسب‌وکار را مطرح کرد:

• پدافند غیرعامل و ایمنی: شرکت‌ها باید نسبت به پدافند غیرعامل توجه حداکثری داشته باشند، احتمال خرابکاری یا حملات به زیرساخت‌ها را در نظر بگیرند، جلسات آموزشی اضطراری برگزار کنند، و دستورالعمل‌های ایمنی برای مواجهه با حوادث احتمالی (مانند انفجار در نواحی مجاور) تهیه کنند.
• پایداری در مدیریت و ستاد: پیش‌بینی شرایط دورکاری، تعیین جانشین برای مدیران ارشد، ایجاد درگاه‌های جایگزین IT برای مواقع قطعی اینترنت، مدیریت شایعات، تهیه نسخه‌های پشتیبان از اطلاعات حساس، و بازنگری قراردادهای بیمه برای پوشش شرایط جنگی از جمله اقدامات پیشنهادی بود.
• واحد مالی: حفظ جریان نقدینگی در برابر حملات سایبری یا قطعی اینترنت حیاتی است. شرکت‌ها باید تدابیر پیشگیرانه‌ای برای جلوگیری از اختلال در پرداخت‌ها به پیمانکاران و کارکنان داشته باشند.
• استمرار تولید: شرکت‌های تولیدی باید ذخیره‌های ضروری را تأمین کنند، اختلالات زنجیره تأمین را پیش‌بینی کرده و قطعات یدکی موردنیاز را آماده داشته باشند. طهماسبی پیشنهاد کرد که در شرایط جنگی، تولید محصولات لوکس کاهش یابد و تمرکز بر محصولات ضروری باشد.
• قیمت‌گذاری و ارتباط با مشتریان: شرکت‌ها باید شرایط اقتصادی دشوار مشتریان را درک کنند، قیمت‌گذاری منصفانه داشته باشند، از طریق پیامک یا سایر روش‌ها به‌موقع اطلاع‌رسانی کنند، و بر شبکه توزیع نظارت کنند تا از احتکار یا گران‌فروشی جلوگیری شود.
• حفظ جریان درآمدی: تنوع‌بخشی به منابع درآمدی، کاهش هزینه‌های غیرضروری، افزایش انضباط مالی، بهبود بهره‌وری، و همکاری با رقبا در شرایط خاص از دیگر نکات مطرح‌شده بود.

طهماسبی تأکید کرد که شرکت‌ها در زمان جنگ، خود را نه‌تنها متعلق به سهامداران، بلکه موجودیتی اثرگذار بر روحیه و شرایط جامعه می‌بینند.

2- حفاظت از کارکنان و خانواده‌هایشان

حمایت از کارکنان در شرایط جنگی از اولویت‌های شرکت‌هاست. طهماسبی پیشنهاد داد که شرکت‌ها از تعدیل نیرو جز در موارد ضروری اجتناب کنند، زیرا این اقدام می‌تواند فشار روانی بر کارکنان و خانواده‌هایشان را افزایش دهد. سایر اقدامات پیشنهادی شامل موارد زیر بود:

• پرداخت به‌موقع حقوق و مزایا.
• فراهم کردن شرایط دورکاری یا ایمن‌سازی محل کار.
• حمایت از سلامت روان کارکنان و خانواده‌هایشان از طریق ابتکاراتی مانند برگزاری مسابقات، رویدادهای فرهنگی، یا تولید محتوای مشارکتی برای حفظ انگیزه و امید.

3- حفاظت از میهن

طهماسبی بر مسئولیت‌های اجتماعی فراتر از کسب‌وکار تأکید کرد، از جمله:

• اشتراک تجارب تاب‌آوری با سایر شرکت‌ها و جوامع محلی.
• همکاری با مراجع دولتی برای حفظ انسجام ملی و اجرای دستورالعمل‌های ایمنی.
• انتقال پیام‌های امیدبخش و ایستادگی از طریق بنرها، شبکه‌های اجتماعی، یا تابلوهای اعلانات.
• آمادگی برای کمک‌های فنی و تخصصی به جوامع محلی یا سازمان‌های همکار.
• کاهش مصرف آب و انرژی برای حمایت از زیرساخت‌های عمومی.
• حمایت از نیروهای امدادی یا برنامه‌های دفاعی با ارائه منابع و تجهیزات.
• کمک به آسیب‌دیدگان یا آوارگان جنگ.

بخش دوم: پنل گفت‌وگو

در بخش دوم، پنل گفت‌وگو با حضور تنی چند از فعالین حوزه مسئولیت اجتماعی شرکتی، آقایان ثامنی، ساکی، قوامی، شهرابی فراهانی و خانم حقیقتی برگزار شد. هر یک از این افراد دیدگاه‌ها و تجارب خود را درباره مسئولیت‌های اجتماعی شرکت‌ها در زمان جنگ مطرح کردند.

آقای ثامنی

محمد امین ثامنی، مدیر عامل شرکت ایمیکو، تأکید کرد که در شرایط بحرانی، شرکت‌ها باید ابتدا جامعه هدف خود را تعریف کنند. در سازمان او، کارکنان و خانواده‌هایشان به‌عنوان اولویت اصلی در نظر گرفته شدند. اقدامات انجام‌شده توسط سازمان او شامل موارد زیر بود:

• ایجاد نمودار خوشه‌ای برای ارتباط محدود و مؤثر بین کارکنان تا در صورت قطعی اینترنت، ارتباط تلفنی و موثر حفظ شود.
• تعیین جانشین‌های اول و دوم برای مدیرعامل.
• ثبت دقیق ورود و خروج تمامی کارکنان، حتی مدیرعامل.
• پرداخت زودهنگام حقوق و ایجاد حساب بانکی جایگزین برای اطمینان از دسترسی کارکنان به پول.
• لغو مأموریت‌های کاری برای کاهش تردد.
• کاهش ساعت کاری به دلیل عدم تأمین ناهار و ارائه میان‌وعده به‌جای آن.
• فراهم کردن فضایی برای بازی کودکان کارکنان در محل شرکت و امکان همراهی آنها با والدین در روزهای جنگی.
• همکاری با روان‌شناس برای ارائه خدمات مشاوره.
• تهیه دو هارد جدید با حجم بالا برای پشتیبان‌گیری از اطلاعات شرکت و نگهداری آن‌ها در مکان‌های امن.

آقای ساکی

رضا ساکی، فعال اجتماعی و مدیر پایگاه خبری گلونی، جنگ 12 روزه را تجربه‌ای جدید دانست که می‌تواند فرصتی برای خلق معنا باشد. او معتقد بود که تجارب جنگ هشت‌ساله ایران به‌خوبی مستند نشده و شرکت‌ها باید تجارب کنونی خود را مکتوب کنند تا برای دیگران قابل استفاده باشد. او همچنین پیشنهاد داد که شرکت‌ها با برگزاری رویدادها و کارگاه‌هایی درباره تاریخ جنگ و میهن‌پرستی، حس وطن‌دوستی را تقویت کنند.

آقای قوامی

حسین قوامی، مدیر ارتباطات، برند و مسئولیت اجتماعی گروه انرژی پاسارگاد، مسئولیت اجتماعی در زمان جنگ را معادل دفاع از میهن دانست. او بر اهمیت یادآوری هدف غایی مفهوم پایداری (Sustainability) تأکید کرد و هشدار داد که نباید با بی‌توجهی به انسان‌ها، حقوق بین‌الملل و جنایات جنگی (نظیر آنچه در که در غزه و جنگ 12 روزه در پیش چشم جهانیان و از سوی دولت‌های مدعی پایداری رخ داد) اجازه داد این مفهوم به بیراهه رود. نکات کلیدی او شامل موارد زیر بود:

• آمادگی برای بحران ضروری است، اما نباید جنگ را عادی‌سازی کرد.
• مسئولیت اجتماعی در زمان جنگ نباید محدود به یک واحد خاص باشد، بلکه باید در تمام بخش‌های سازمان نهادینه شود.
• تحلیل ریسک، پدافند غیرعامل، اطلاع‌رسانی به‌موقع، حفاظت از داده‌ها، و سرمایه‌گذاری در جوامع محلی از اقدامات کلیدی قبل از بحران هستند.
• در زمان جنگ و به هنگام بحران، شفافیت و ارتباط مستمر با ذی‌نفعان حیاتی است.
• برخی سازمان‌ها فضاهای اقامتی خود را برای استفاده در شرایط بحرانی در اختیار دیگران قرار دادند.
• جنگ، با وجود اثرات منفی، باعث تقویت حس وحدت و سرمایه اجتماعی حول مفهوم «ایران» شد.

آقای شهرابی فراهانی

محمد شهرابی فراهانی، رئیس واحد جذب شرکت پالایش نفت آفتاب، بر اهمیت برنامه‌ریزی ارتباطی متناسب با شرایط بحرانی تأکید کرد. او معتقد بود که روحیه ایثار و همکاری در زمان جنگ افزایش می‌یابد و شرکت‌ها می‌توانند از این فرصت برای تقویت روحیه کارکنان استفاده کنند. او همچنین به ضعف زیرساخت‌های IT در بسیاری از سازمان‌های ایرانی اشاره کرد و بر اهمیت برنامه‌ریزی سناریوهای مختلف برای آمادگی در برابر بحران تأکید داشت. او در پاسخ به سؤالی درباره رکود تورمی، گفت که امیدواری در شرایط بحرانی مانع هجوم به فروشگاه‌ها و کمبود مایحتاج شد.

خانم حقیقتی

خانم نازیلا حقیقتی، مشاور اجتماعی شرکت آریاساسول و مدیر مسئولیت اجتماعی انجمن روابط عمومی ایران، مسئولیت اجتماعی را در معنادهی به شرایط جنگی و ایجاد امید در کارکنان دانست. او معتقد بود که تعطیلی کامل یا انفعال شرکت‌ها حس ناامیدی را در کارکنان و جامعه تقویت می‌کند. به جای تعلیق کامل فعالیت‌ها، شرکت‌ها باید ارتباط با کارکنان را حفظ کرده و اطمینان دهند که تعطیلی موقتی است و تلاش برای بهبود شرایط ادامه دارد.

جمع‌بندی

این رویداد نشان داد که شرکت‌ها در شرایط جنگی نقش‌های چندگانه‌ای دارند: از حفظ پایداری کسب‌وکار و حمایت از کارکنان گرفته تا کمک به میهن و جامعه. این مسئولیت‌ها نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، همکاری با مراجع دولتی، و توجه به نیازهای جامعه است. سخنرانان تأکید کردند که شرکت‌ها باید با اقدامات مسئولانه، نه‌تنها به پایداری خود کمک کنند، بلکه به تقویت روحیه ملی و امید در جامعه نیز یاری رسانند.